AKALA NG ASAWA KO, BABALIK AKO MATAPOS NIYANG PAKASALAN ANG BUNTIS NIYANG KABIT
BAHAGI 2 — PARA SA WEBSITE
“Anong ibig ninyong sabihin, Tita?” tanong ko.
Hindi agad sumagot si Mrs. Montenegro.
Sa kabilang linya, naririnig ko ang mabilis niyang paghinga.
“Camille, si Gabriel Salazar ba ang pakakasalan mo?”
Napatingin ako sa engagement ring sa daliri ko.
“Opo.”
“Diyos ko…”
May ilang segundong katahimikan.
“Alam mo ba kung sino siya?”
“Alam ko po. At mas kilala ko siya kaysa sa iniisip ninyo.”
“Camille, makinig ka. Hindi mo kailangang gawin ito para gantihan si Adrian.”
Napapikit ako.
“Hindi po ako magpapakasal para maghiganti.”
“Kung ganoon, bakit siya?”
Huminga ako nang malalim.
“Dahil siya ang lalaking hindi ako ginawang pangalawang pagpipilian.”
Si Gabriel Salazar ay isang arkitektong nakabase sa Cebu at may sariling development firm.
Matagal na siyang kakilala ni Adrian.
Hindi sila magkaibigan.
Sa katunayan, ilang taon silang naging magkaribal sa negosyo.
Minsang natalo ni Gabriel ang kumpanya ni Adrian sa isang malaking kontrata sa Makati. Mula noon, hindi na itinago ni Adrian ang pagkainis niya rito.
Pero ang hindi alam ni Adrian, matagal ko nang kilala si Gabriel.
Bago pa ako ikasal, nagkakilala kami sa isang charity project para sa mga batang nangangailangan ng maayos na silid-aralan.
Ako ang namamahala sa fundraising. Siya naman ang tumulong sa disenyo ng mga gusali.
Tahimik siyang tao.
Hindi mahilig magpasikat.
Noong nililigawan pa ako ni Adrian, minsang umamin si Gabriel na gusto niya ako.
Pero sinabi kong may mahal na akong iba.
Ngumiti lamang siya.
“Kung masaya ka, Camille, sapat na iyon.”
Hindi na niya ako ginulo.
Sa loob ng limang taong kasal ko, nanatili kaming magalang sa isa’t isa kapag nagkakasalubong sa mga charity event.
Walang lihim na relasyon.
Walang pagtataksil.
At walang pangakong binitiwan sa likod ng asawa ko.
Muli lamang kaming naging malapit matapos ang pormal na paghihiwalay namin ni Adrian.
Nang matapos ang aming annulment proceedings at maging legal ang pagtatapos ng kasal, lumipat ako pansamantala sa Cebu.
Gusto kong lumayo sa Manila.
Sa bawat kalsada roon, may alaala ako kay Adrian.
Sa bawat restaurant, may lugar na minsan naming pinuntahan.
Kahit ang simpleng tunog ng notification sa cellphone ay nagpapabalik ng takot na baka may panibago na naman siyang kalokohan.
Sa Cebu, nagsimula akong magtrabaho sa isang nonprofit organization na tumutulong sa mga batang nangangailangan ng edukasyon.
Isang araw, nagkataon na dumalaw si Gabriel sa proyekto namin.
“Camille?”
Napalingon ako.
Nakatayo siya sa may pintuan, hawak ang ilang architectural plans.
“Gabriel?”
Ngumiti siya.
“Ang liit talaga ng mundo.”
Naging magkaibigan kaming muli.
Minsan, sabay kaming nagkakape pagkatapos ng trabaho.
Minsan, pinag-uusapan namin ang mga plano para sa mga paaralan.
Hindi niya ako tinanong kung bakit kami naghiwalay ni Adrian.
Hindi rin niya sinamantala ang kalungkutan ko.
Isang gabi, habang nakaupo kami sa tabing-dagat, ako mismo ang nagkuwento.
Sinabi ko sa kaniya ang tungkol kay Trisha.
Ang tungkol sa pagbubuntis.
Ang tungkol sa divorce papers.
At ang tungkol sa mga lalaking paulit-ulit na ipinakikilala sa akin ni Adrian para raw maging patas ang lahat.
Tahimik siyang nakinig.
Pagkatapos ay nagtanong siya.
“Camille, noong nangyayari ang lahat ng iyon, may nagtanong ba kung ano ang gusto mo?”
Napatingin ako sa kaniya.
Wala akong maisagot.
Doon ako unang umiyak sa harap niya.
Hindi niya ako niyakap agad.
Hindi niya sinabing kalimutan ko na ang nakaraan.
Iniabot lamang niya ang panyo niya.
“At kung ayaw mong pag-usapan, hindi natin kailangang pag-usapan.”
Napakasimpleng bagay.
Pero sa unang pagkakataon pagkatapos ng maraming taon, naramdaman kong may respeto sa mga hangganan ko.
Hindi agad kami naging magkasintahan.
Halos isang taon ang lumipas bago ako pumayag na ligawan niya ako.
At bago ko iyon ginawa, malinaw kong sinabi ang isang bagay.
“Gabriel, ayaw kong magkaroon ng sariling anak.”
Tumango siya.
“Alam ko.”
“Hindi magbabago ang desisyon ko para lang mapasaya ang isang lalaki.”
“Hindi ko naman hinihiling na baguhin mo iyon.”
“Paano kung balang araw magsisi ka?”
Matagal niya akong tinitigan.
“Camille, hindi kita pipiliin dahil sa anak na maaari mong ibigay. Pipiliin kita dahil ikaw ang gusto kong makasama.”
Napaluha ako.
Sa loob ng maraming taon, inakala kong ang pagmamahal ay nangangahulugang pagtitiis.
Pero sa tabi ni Gabriel, unti-unti kong natutuhan na maaari pala akong mahalin nang hindi kinakailangang isakripisyo ang sarili ko.
Nang mag-propose siya, hindi ko agad sinabi ang oo.
Humingi ako ng panahon.
At ibinigay niya iyon nang walang reklamo.
Hanggang isang umaga, habang naghahanda kami ng almusal, napagtanto kong hindi na ako natatakot sa hinaharap.
Doon ko siya sinagot.
Kinagabihan bago ang kasal, matapos ang tawag ng ina ni Adrian, kinausap ko si Gabriel.
“Alam na nila.”
“Si Adrian?”
“Pati ang nanay niya.”
Tahimik siyang tumango.
“Gusto mo bang ipagpaliban natin?”
Napatingin ako sa kaniya.
“Bakit?”
“Dahil ayokong masira ang araw mo kung manggugulo sila.”
Hinawakan ko ang kamay niya.
“Gabriel, matagal akong nabuhay na ang bawat desisyon ko ay nakadepende sa magiging reaksiyon ni Adrian.”
Huminga ako nang malalim.
“Ayoko nang gawin iyon.”
Ngumiti siya.
“Kung ganoon, bukas, magkikita tayo sa altar.”
Kinabukasan, maliwanag ang langit sa Cebu.
Sa isang maliit ngunit magandang garden venue na nakaharap sa dagat, nagtipon ang aming pamilya at malalapit na kaibigan.
Walang daan-daang bisita.
Walang engrandeng pagpapakitang-gilas.
May mga puting bulaklak, malambing na tugtog, at mga taong tunay na masaya para sa amin.
Habang inaayos ng makeup artist ang buhok ko, tumunog ang cellphone ko.
Si Adrian.
Hindi ko sinagot.
Tumawag siya muli.
Pagkatapos ay may pumasok na mensahe.
Camille, sabihin mong hindi totoo ito.
Sinundan iyon ng isa pa.
Si Gabriel Salazar? Talaga?
At isa pa.
Ginagawa mo ba ito para saktan ako?
Ibinaba ko ang cellphone.
Makalipas ang ilang minuto, tumawag ang isang kaibigan naming pareho.
“Camille, nagkakagulo rito.”
“Bakit?”
“Nasa city hall si Adrian. Kasama niya si Trisha para sa civil wedding nila. Pero may nakakita sa wedding invitation mo.”
Napahinga ako nang malalim.
“Okay.”
“Hindi siya makapaniwala. Sinasabi niyang imposible raw na magpakasal ka sa iba.”
“Hindi ko na problema iyon.”
“Camille, gusto ka niyang makausap.”
Tumingin ako sa salamin.
Suot ko ang puting bestidang ako mismo ang pumili.
Sa unang pagkakataon, hindi ko nakita ang babaeng pagod na pagod nang umiyak.
Nakita ko ang isang babaeng handang magsimula muli.
“Sabihin mo sa kaniya, wala na kaming dapat pag-usapan.”
Sa kabilang panig ng bansa, nakatayo si Adrian sa labas ng civil registrar’s office.
Nakasunod sa kaniya si Trisha, suot ang puting damit na pinili niya para sa kanilang kasal.
“Adrian, ano ba ang nangyayari?” tanong nito.
Hindi siya sumagot.
Nakatitig lamang siya sa litrato ng wedding invitation na ipinadala ng kaibigan niya.
Nandoon ang pangalan ko.
At ang pangalan ni Gabriel.
Nandoon din ang petsa.
Ngayon.
“Hindi maaari,” bulong niya.
“Anong hindi maaari?”
“Hindi niya ako kayang iwan.”
Napatingin si Trisha sa kaniya.
“Adrian, matagal na kayong hiwalay.”
“Hindi mo naiintindihan.”
“Kung ganoon, ipaliwanag mo.”
Natahimik siya.
Dahil sa kauna-unahang pagkakataon, wala siyang maipaliwanag.
Noong una, ang plano niya ay simple lamang.
Pakakasalan niya si Trisha.
Hihintayin niyang manganak ito.
Pagkatapos, hahanap siya ng paraan upang bumalik sa akin.
Naniniwala siyang tatanggapin ko siya.
Naniniwala siyang tatanggapin ko pati ang batang bunga ng kaniyang pagtataksil.
Pero ngayon, ibang lalaki na ang pakakasalan ko.
At hindi kung sinong lalaki.
Kundi si Gabriel Salazar, ang taong matagal niyang itinuring na karibal.
“Adrian,” nanginginig na sabi ni Trisha, “sabihin mong hindi mo ako pinakasalan dahil akala mong babalik ka rin sa dati mong asawa.”
Hindi siya makasagot.
At sapat na ang katahimikang iyon.
Napaatras si Trisha.
“Akala ko mahal mo ako.”
“Trisha, hindi ngayon ang oras.”
“Hindi ngayon ang oras?” Napatawa siya nang mapait. “Nandito tayo para magpakasal!”
“May kailangan lang akong ayusin.”
“Si Camille?”
Hindi siya sumagot.
Napahawak si Trisha sa tiyan niya.
“Ginawa mo akong pansamantalang asawa sa plano mong balikan siya?”
“Hindi ganoon.”
“Kung hindi ganoon, bakit mas mahalaga sa iyo ang kasal niya kaysa sa kasal natin?”
Wala na namang sagot si Adrian.
Sa huli, si Trisha mismo ang umalis sa opisina.
Hindi natuloy ang kasal nila noong araw na iyon.
Samantala, ilang minuto bago magsimula ang seremonya ko, may dumating na panibagong tawag.
Sa pagkakataong ito, sinagot ko.
“Camille!”
Halos sumigaw si Adrian.
“Bakit hindi mo sinabi sa akin?”
Tahimik akong nakinig.
“Bakit si Gabriel? Alam mong hindi kami magkasundo!”
“Adrian, hindi ko kailangan ang pahintulot mo.”
“Hindi mo puwedeng gawin ito!”
Napapikit ako.
“Bakit?”
“Dahil asawa kita!”
Napangiti ako nang malungkot.
“Hindi na, Adrian.”
Parang may biglang pumutol sa kaniyang paghinga.
“Camille, makinig ka. Alam kong nasaktan kita. Pero puwede pa nating ayusin.”
“Matagal na kitang hinintay na sabihin iyan.”
“Kung ganoon, bigyan mo ako ng pagkakataon.”
“Hindi.”
“Camille…”
“Alam mo ba kung kailan talaga natapos ang pagmamahal ko sa iyo?”
Tahimik siya.
“Noong marinig kitang pagtawanan ang posibilidad na mawala ako.”
“Hindi ko sinasadya ang mga sinabi ko.”
“Sinadya mo, Adrian. Dahil iyon ang pinaniniwalaan mo.”
Naramdaman kong nangingilid ang luha ko.
“Akala mo, kahit ilang beses mo akong saktan, babalik pa rin ako.”
“Dahil mahal natin ang isa’t isa!”
“Minahal kita,” sagot ko. “Pero hindi ibig sabihin noon na habang-buhay akong papayag na saktan.”
Biglang lumambot ang boses niya.
“Camille, sabihin mong hindi mo talaga mahal si Gabriel.”
Napatingin ako sa pintuan.
Nandoon si Gabriel, tahimik na naghihintay.
Nang magtama ang mga mata namin, ngumiti siya.
At sa ngiting iyon, wala akong nakitang pag-aalinlangan.
“Mahal ko siya, Adrian.”
“Mas mahal mo siya kaysa sa akin?”
“Hindi ko kailangang paghambingin kayo.”
Huminga ako nang malalim.
“Ang mahalaga, hindi ko na kailangang magmakaawa para respetuhin ako.”
“Camille, pakiusap…”
“Paalam, Adrian.”
Tinapos ko ang tawag.
At sa pagkakataong iyon, hindi ko na naramdaman ang pangangailangang magpaliwanag pa.
Makalipas ang ilang minuto, nagsimula ang seremonya.
Habang naglalakad ako papunta sa altar, nakita ko si Gabriel na naghihintay.
Hindi niya tinanong kung kinausap ko si Adrian.
Hindi niya tinanong kung may pagdududa pa ako.
Iniabot lamang niya ang kamay niya.
“Handa ka na?”
Ngumiti ako.
“Handang-handa.”
Nang dumating ang oras ng aming mga panata, nanginginig ang boses ko.
“Gabriel, dati akala ko, ang pagmamahal ay pagsasakripisyo ng sarili para manatili ang isang tao.”
Napaluha ako.
“Pero itinuro mo sa akin na ang tunay na pagmamahal ay hindi kailangang ipagpilitan.”
Hinawakan niya nang mahigpit ang kamay ko.
“Camille, hindi ko maipapangakong hindi tayo magkakaroon ng problema.”
Ngumiti siya.
“Pero ipinapangako kong hindi kita hahayaang harapin ang mga problema natin nang mag-isa.”
At nang sabihin naming dalawa ang aming mga panata, alam kong hindi iyon pagtatapos ng isang kuwento ng paghihiganti.
Iyon ang simula ng isang buhay na pinili ko para sa sarili ko.
Pagkalipas ng ilang linggo, nalaman kong tuluyan nang naghiwalay sina Adrian at Trisha.
Nagpasya si Trisha na ipagpatuloy ang pagbubuntis, ngunit tumanggi siyang pakasalan si Adrian dahil lamang sa bata.
Sinabi niyang maaari siyang maging ama nang hindi sila kailangang maging mag-asawa.
Samantala, ilang beses pang nagtangkang makipag-ugnayan sa akin si Adrian.
Nagpadala siya ng mga bulaklak.
Mga sulat.
At isang mahabang mensaheng humihingi ng tawad.
Sa huling sulat niya, may isang pangungusap na hindi ko malilimutan.
Akala ko, dahil minsan mo akong pinili, palagi mo na akong pipiliin.
Matagal kong tinitigan ang mga salitang iyon.
Pagkatapos, isinara ko ang sulat.
Hindi ako sumagot.
Hindi dahil galit pa ako.
Kundi dahil wala na akong kailangang patunayan.
Isang umaga, habang nagkakape kami ni Gabriel sa balkonahe ng bahay namin sa Cebu, tinanong niya ako:
“May pinagsisisihan ka ba?”
Pinagmasdan ko ang dagat sa malayo.
Naalala ko ang limang taong pagsasama namin ni Adrian.
Ang mga gabing umiiyak ako nang mag-isa.
Ang mga pagkakataong pinilit kong maniwalang babalik pa ang lalaking minahal ko noon.
At ang araw na inilapag niya ang divorce papers sa harap ko na para bang pansamantala lamang akong isasantabi.
“Meron,” sagot ko.
Napatingin si Gabriel.
“Ano?”
Ngumiti ako.
“Na masyado kong pinatagal bago ko piniling mahalin ang sarili ko.”
Hinawakan niya ang kamay ko.
“Pero nandito ka na ngayon.”
Tumango ako.
“Oo. Nandito na ako.”
At sa unang pagkakataon sa napakahabang panahon, ang salitang tahanan ay hindi na nagpapaalala sa akin ng isang taong maaari akong iwan anumang oras.
Ang tahanan ay naging lugar kung saan hindi ko kailangang matakot na maging ako.
Hindi ko alam kung ano ang magiging buhay ni Adrian pagkatapos noon.
At hindi ko na rin kailangang malaman.
Dahil ang kuwento ko ay hindi na umiikot sa kaniya.
Ako si Camille Reyes.
Minsan, naging asawa ako ng lalaking naniniwalang hindi ko siya kayang iwan.
Pero ngayon, asawa na ako ng lalaking hindi kailanman ginamit ang pagmamahal ko bilang dahilan para saktan ako.
At higit sa lahat, isa na akong babaeng natutong piliin ang sarili.
WAKAS.
Mensahe ng kuwento
Hindi sukatan ng tunay na pagmamahal ang dami ng sakit na kaya mong tiisin. Ang pagpapatawad ay hindi obligasyong bumalik sa taong paulit-ulit na sumisira sa iyong tiwala.
Minsan, ang pinakamalaking tagumpay ay hindi ang makitang nagsisisi ang taong nanakit sa iyo. Ito ay ang araw na kaya mo nang maging masaya kahit hindi na siya bahagi ng buhay mo.
Tandaan: Ang taong tunay na nagmamahal ay hindi kailanman magiging kampante sa posibilidad na mawala ka. Dahil ang pagmamahal ay hindi pag-aangkin—ito ay araw-araw na pagpili, paggalang, at pagpapahalaga.
Limang taon na ang lumipas mula nang araw na iyon—ang araw ng aking kasal kay Gabriel Salazar, ang araw na tuluyan kong tinalikuran ang madilim na anino ng nakaraan ko kay Adrian Montenegro.
Ang tahimik at payapang buhay sa Cebu ay naging tunay kong kanlungan. Ang dating Camille na takot masaktan at laging nag-aalinlangan sa sarili ay wala na. Ang nakatayo ngayon sa harapan ng malaking glass window ng aming architectural firm ay isang babaeng may matatag na paninindigan, may sariling pangalan sa industriya ng disenyo at social development, at higit sa lahat, isang maybahay na minamahal nang tapat.
Si Gabriel ay hindi nagbago. Sa loob ng limang taong pagsasama namin, ipinakita niya sa akin na ang pag-ibig ay hindi isang laro ng kapangyarihan o pag-aangkin. Ito ay pakikipagtulungan. Ito ay pagtanggap sa bawat isa nang walang kondisyon. Bagama’t pinili naming huwag magkaanak ayon sa aking unang desisyon, hinding-hindi ko naramdaman na may kulang sa aming pagsasama. Si Gabriel mismo ang nagpatunay sa akin na ang isang pamilya ay nabubuo sa pamamagitan ng pagmamahal at respeto, hindi lamang sa dugo.
Ngunit tulad ng isang dagat na minsan ay pinapakalma ng tahimik na alon bago dumating ang malakas na unos, ang tahimik naming mundo ay may haharaping pagsubok na magpapatunay kung gaano katibay ang aming pundasyon.
Isang umaga, habang abala ako sa pagrepaso ng mga blue-prints para sa isang bagong proyektong itatayong paaralan sa isang liblib na barangay sa Bohol, kumatok ang aking secretary na si Liza.
“Ma’am Camille, may bisita po kayo sa conference room,” sabi niya habang may hawak na tablet.
“Sino raw, Liza? May appointment ba tayo ngayon?” tanong ko nang hindi inaangat ang paningin mula sa mesa.
“Wala po, Ma’am. At… hindi po kliyente ang bisita.” Bahagyang nag-alinlangan si Liza. “Isang lalaki po. Nagpapakilalang… lumang kakilala mula sa Maynila.”
Agad akong natigilan. Ang lapis sa aking kamay ay dahan-dahan kong ibinaba. May ilang pangalan ang dumaan sa isip ko, ngunit isang pangalan lamang ang nagdala ng biglang lamig sa aking dibdib.
“Adrian?” mahina kong bulong.
“Hindi po niya sinabi ang pangalan niya, Ma’am. Pero sinabi niyang hihintayin niya kayo kahit gaano katagal.”
Huminga ako nang malalim upang ayusin ang aking sarili. Limang taon na ang lumipas. Wala na akong dapat katakutan. Ang babaeng nakatayo ngayon ay hindi na ang Camille na kayang tapakan nang basta-basta.
“Sige, Liza. Papasukin mo siya sa aking opisina,” utos ko.
“Po? Sa opisina ninyo mismo, Ma’am?”
“Oo. Mas mabuting tapusin na natin kung ano man ang pakay niya rito.”
Pagkalipas ng ilang minuto, bumukas ang pinto ng aking opisina.
Si Adrian.
Malaki ang ipinagbago niya. Wala na ang mayabang na tindig at mamahaling suot na kilala ko noon. Bagama’t maayos pa rin ang kanyang kasuotan, bakas sa kanyang mukha ang pagod, ang mga linyang dulot ng stress, at ang mabigat na pasanin ng mga nakaraang taon. Ang buhok niya ay mayroon nang ilang puting hibla, at ang mga mata niyang dati ay puno ng labis na kumpiyansa ay ngayon ay puno ng pag-aatubili.
Nakatitig siya sa akin nang ilang segundo na parang hindi niya makapaniwala ang kanyang nakikita.
“Camille…” mahina niyang tawag.
Tumayo ako mula sa aking silya ngunit hindi lumapit. Pinanatili ko ang propesyonal at malamig na distansya sa pagitan namin.
“General Villanueva—este, Adrian pala,” malamig kong bati. “Anong ginagawa mo rito sa Cebu? Paano mo nalaman ang opisina ko?”
Ngumiti siya nang mapait, isang ngiting puno ng pagsisisi. “Mahirap bang hanapin ang isa sa pinakamatagumpay na architectural at development firm dito sa rehiyon? Lalo na kung ang may-ari ay ang babaeng… ang babaeng minsan kong pinakawalan.”
“Wala ka nang dapat balikan dito, Adrian,” tuwiran kong sagot. “Kung ang pagbisita mo ay para lamang sa mga lumang alaala o paghingi ng tawad na huli na sa panahon, masasayang lang ang oras mo.”
Lumapit siya nang kaunti, ngunit nang makita niyang umatras ako nang bahagya, huminto siya.
“Hindi ako naparito para manggulo, Camille,” sabi niya habang nanginginig ang boses. “Gusto ko lang makita ka… at sabihin sa iyo ang totoo.”
“Ang totoo tungkol saan?”
“Tungkol sa lahat ng nangyari.” Yumuko siya sandali bago muling tumingin sa akin. “Noong iniwan mo ako… noong araw na ikinasal ka kay Gabriel… akala ko noon ay pansamantala lang ang galit mo. Akala ko, kapag natapos na ang mga gusot sa buhay ko, babalik ka pa rin sa akin.”
“Naging napaka-arogante mo para paniwalaan iyon, Adrian,” mariin kong sagot.
“Oo! Tama ka!” sigaw niya sa sarili, sabay hilamos ng mukha gamit ang kanyang mga palad. “Arogante ako. Makasarili ako. Akala ko ang mundo ay umiikot sa kung ano ang gusto ko at kung sino ang mga taong makatutulong sa karera ko.”
Umupo siya sa silyang nasa tapat ng mesa ko nang hindi ko man lamang inaanyayahan. Hindi ko na siya pinigilan. Hinayaan ko siyang magsalita.
“Matapos tayong maghiwalay… gumuho ang lahat,” patuloy niya. “Hindi natuloy ang kasal namin ni Trisha. Pagkatapos niyang manganak, lumayas siya at dinala ang bata sa ibang bansa. Walang naiwan sa akin kundi ang kumpanyang unti-unting nalugi dahil sa maling desisyon ko sa negosyo. At ang mga kaibigan ko? Noong nawala ang pera at impluwensya ko, bigla silang naglaho na parang bula.”
Tinitigan ko siya. Walang galit sa dibdib ko—ang tanging nararamdaman ko lamang ay isang malalim na awa para sa isang taong piniling sirain ang sarili niyang buhay dahil sa kasakiman.
“At nasaan si Gabriel sa kwentong ito?” tanong ko.
Nag-angat siya ng tingin, at sa pagkakataong ito, may halong inggit at paghanga sa kanyang mga mata.
“Si Gabriel… nanalo siya. Hindi dahil mas mayaman siya o mas mataas ang posisyon niya kaysa sa akin noon… kundi dahil tinrato ka niya sa paraang dapat kang tratuhin. Nakita ko kayo sa isang magazine article noong nakaraang taon. Nakita ko kung paano ka niya tingnan. Walang pagpapanggap. Walang kondisyon.”
Huminto siya at lumuhod nang bahagya sa harap ng mesa ko, hindi para magmakaawa, kundi upang magpakumbaba.
“Camille… patawarin mo ako. Alam kong wala na akong karapatang humingi ng kahit ano sa iyo. Pero ikaw lang ang nag-iisang babaeng minahal ko nang totoo sa buong buhay ko. Kung maibabalik ko lang ang oras…”
“Hindi mo na maibabalik ang oras, Adrian,” putol ko sa kanya.
Mahinahon ngunit matatag ang boses ko.
“Ang nakaraan ay nananatiling nakaraan. Hindi mo na mababago ang mga sugat na ikaw mismo ang gumawa. At mas lalong hindi mo mababago ang kasalukuyan ko.”
Sa sandaling iyon, bumukas ang pinto ng opisina.
Si Gabriel.
Kakagaling lang niya sa isang site inspection sa labas ng lungsod. Suot pa niya ang kanyang puting polo na may gusot sa manggas at dalang hawak na blueprints. Nang makita niya si Adrian na nakatayo sa loob ng aking opisina, hindi siya nagulat. Parang alam na niya ang mangyayari o kaya naman ay handa siyang harapin ito anumang oras.
Tumigil si Gabriel sa tabi ko at inilagay ang isang kamay sa aking balikan. Isang simpleng galaw, ngunit nagpapahiwatig ng buong suporta at pagmamahal.
Tumayo si Adrian at hinarap si Gabriel. Ang mga mata niya ay nagpalipat-lipat sa aming dalawa.
“Gabriel,” tawag ni Adrian, may bahagyang pag-angat ng boses.
“Adrian,” bati ni Gabriel nang may kalmadong tono. “Matagal-tagal ka ring hindi nakita rito sa Cebu. Mukhang naliligaw ka ng landas.”
“Hindi ako naliligaw,” sagot ni Adrian, may bahagyang pagka-pikon sa mukha. “Naparito ako para makausap ang asawa ko—ang dating asawa ko.”
Mahinang ngumiti si Gabriel. Hindi nang-iinis, kundi nagpapaliwanag.
“Adrian, tapos na ang yugtong iyon. Si Camille ay may sarili nang buhay, sarili nang tahanan, at sarili nang asawa. At ibinigay ko sa kanya ang respeto na hindi mo kailanman ibinigay noong magkasama pa kayo.”
“Hindi mo alam ang pinagdaanan namin sa loob ng limang taon!” sigaw ni Adrian.
“Tama ka, hindi ko alam,” mahinahong sagot ni Gabriel. “Dahil abala ako sa pagmamahal sa kanya noong mga panahong abala kang humanap ng iba at saktan siya.”
Natigilan si Adrian. Walang maisagot. Ang mga salitang iyon ay tumama sa kanya tulad ng isang pader na bakal.
Binalingan ko si Adrian at sinabi ang huling pangungusap na tatapos sa aming ugnayan magpakailanman.
“Tapos na ang pagbisita mo, Adrian. Sana ay natagpuan mo na ang mga aral na dapat mong matutuhan sa mga pagkakamali mo. Pero huwag na huwag ka nang babalik dito para guluhin ang kapayapaan namin.”
Tumalikod ako at hinawakan ang kamay ni Gabriel.
“Halika na, Gabriel. May meeting pa tayo para sa bagong proyekto.”
“Sige, mahal ko,” sagot niya.
Habang naglalakad kami palabas ng opisina patungo sa conference room, narinig ko ang mahinang paghikbi ni Adrian sa likod—isang lalaking nagtagumpay sana sa lahat ng bagay sa mundo, ngunit natalo dahil hindi niya marunong pahalagahan ang pinakamahalagang kayamanan na inialay sa kanya.
Makalipas ang ilang buwan, naging abala kami sa paglulunsad ng bagong paaralan sa Bohol na aming idinisenyo.
Isang maaraw na hapon, habang pinagmamasdan ko ang mga batang tumatakbo sa bagong tayong palaruan, lumapit sa akin si Gabriel at iniabot ang isang tasa ng kape.
“Pagod ka na ba?” tanong niya habang nakangiti.
“Hindi naman,” sagot ko sabay sandal sa kanyang balikat. “Masaya lang akong makita silang ganoon. Lahat ng pagod, sulit.”
Tiningnan niya ako nang may pagmamahal sa kanyang mga mata. “Alam mo, Camille, minsan iniisip ko kung ano kaya ang mangyayari kung hindi ka dumaan sa lahat ng sakit na iyon noon.”
Napaisip ako.
Kung hindi ako dumaan sa sakit na ibinigay ni Adrian, marahil ay hindi ko makikilala ang sarili kong lakas. Marahil ay nanatili akong isang babaeng nagtitiis sa anino ng ibang tao para lamang mapanatili ang isang sirang relasyon.
“Siguro,” sagot ko nang may ngiti, “hindi ko malalaman kung gaano katibay ang puso ko. At siguro… hindi ko rin makikilala ang lalaking nagturo sa akin kung paano mahalin ang sarili ko bago mahalin ang iba.”
Hinawakan ni Gabriel ang aking kamay at hinagkan ang aking noo.
“Salamat at pinili mo akong maging tahanan mo.”
“At salamat dahil hindi mo kailanman ginawang dahilan ang pagmamahal ko para saktan ako,” ganti ko.
Sa mundong ito, walang perpektong relasyon. May mga panahong dadaan ang mga pagsubok, mga unos, at mga taong pilit na manggugulo sa kung anong meron ka. Ngunit ang pinakamahalagang aral na natutunan ko ay ito: ang tunay na pag-ibig ay hindi nagpapakumbaba sa iyo sa paraang wawasakin ang iyong pagkatao. Ito ay nag-aangat sa iyo, nagbibigay ng respeto, at nagpapatunay na karapat-dapat kang mahalin—araw-araw, nang walang kondisyon.
At habang nakatayo ako doon, hawak ang kamay ng aking asawa habang pinapanood ang paglubog ng araw sa karagatan ng Visayas, alam kong tapos na ang kwento ng aking paghihintay.
Dahil sa wakas, natagpuan ko na ang tahanang hindi kailanman mangangakong mang-iwan.
WAKAS.