Tatlong linggo pa lang ako sa ospital nang marinig kong sabihin ng isang doktor, “Temporary nurse lang naman siya.”

Hindi niya alam na narinig ko.

 

Hindi rin niya alam na ilang taon na ang nakalipas, may mga taong nabuhay dahil sa mga kamay na minamaliit niya.

At lalong hindi niya alam na bago matapos ang gabing iyon, may isang lalaking nakauniporme na darating sa ospital—at isang salita lang mula sa kanya ang magpapatahimik sa buong palapag.

Ako si Mara Villanueva, tatlumpu’t siyam na taong gulang.

Agency nurse.

Temporary.

Iyan ang nakasulat sa ID ko sa St. Gabriel Medical Center sa Quezon City.

At iyon lang din ang alam ng karamihan tungkol sa akin.

Tatlong linggo akong pumapasok doon nang hindi sinusubukang makipagkaibigan nang sobra. Ginagawa ko ang trabaho ko, tinatapos ang chart, tinitiyak ang gamot, at umuuwi.

Mas gusto ko iyon.

Matagal ko nang natutunan na kapag kaunti ang alam ng mga tao tungkol sa iyo, kaunti rin ang kailangan mong ipaliwanag.

Noong gabing iyon, dumating ang isang lalaking malubha ang pinsala matapos ang aksidente sa construction site.

Bumagsak ang blood pressure niya.

Habang inihahanda namin siya, napansin kong hindi tugma ang ilang palatandaan sa unang assessment.

“Doc,” sabi ko kay Dr. Paolo Serrano, “baka mas malala ang internal bleeding kaysa sa ipinapakita ng unang scan.”

Tumingin siya sa akin.

“May imaging na tayo.”

“Alam ko po. Pero—”

“Then trust the imaging.”

Hindi siya sumigaw.

Mas masakit nga iyon.

Dahil hindi galit ang nasa mukha niya.

Pagwawalang-bahala.

Tumahimik ako at nagpatuloy sa trabaho.

Makalipas ang wala pang kalahating oras, nagbago ang lahat.

Mas malala nga ang pagdurugo.

Kinailangang baguhin agad ang plano sa operasyon.

Walang humingi ng tawad sa akin.

Hindi ko rin hinintay.

Nakaligtas ang pasyente. Iyon ang mahalaga.

Bandang alas-dos ng madaling-araw, nakaupo ako sa nurses’ station at umiinom ng malamig nang kape nang mapansin kong kakaiba ang kilos ng security.

May mga radyo silang paulit-ulit na tumutunog.

May dalawang pulis na dumating.

Pagkatapos ay may dalawa pa.

Walang sirena.

Walang paliwanag.

Napansin iyon ni Liza, isang batang nurse na madalas kong makasama.

“Ate Mara,” bulong niya, “bakit parang may hinihintay sila?”

“Hindi ko alam.”

“Kinakabahan ako.”

“Hangga’t wala tayong malinaw na impormasyon, gawin muna natin ang trabaho natin.”

Tumango siya.

Pero ako mismo, hindi mapakali.

May mga bagay na hindi mo nakakalimutan kahit gaano katagal mong subukang mamuhay nang normal.

Paraan ng pagtingin ng security sa mga pinto.

Pagbabago ng posisyon ng mga tao.

Mga matang hindi nakatingin sa kausap kundi sa paligid.

Mga detalyeng walang halaga sa iba.

Sa akin, mayroon.

Pagsapit ng umaga, dumating ang sagot.

Tatlong police vehicle ang pumasok sa ambulance bay.

May inilabas silang sugatang lalaki na nasa stretcher.

May bantay siyang mga pulis at ilang lalaking naka-plain clothes.

May posas ang isang kamay niya.

Biglang dumami ang bulungan.

Sindikato raw.

Witness daw.

Wanted criminal daw.

Hindi ako nakinig.

Ayaw ko ng haka-haka.

Ang alam ko lang, may pasyenteng sugatan at may dahilan kung bakit ganoon karami ang nagbabantay sa kanya.

Makalipas ang ilang oras, naghigpit ang seguridad.

May mga corridor na isinara.

Nilimitahan ang bisita.

May mga security notice na lumabas.

At bandang hapon, narinig namin ang unang sigaw mula sa lobby.

Kasunod noon ang malakas na tunog ng nabasag na salamin.

Nagkatinginan kaming lahat.

Lumabas sa monitor ang mensahe:

SECURITY INCIDENT. REMAIN IN ASSIGNED AREAS.

Namuti ang mukha ni Liza.

“Ate…”

Bago pa siya makatapos, may narinig kaming mensahe mula sa radio ng security.

May mga armadong taong nakapasok sa gusali.

Ang kanilang pakay ay ang sugatang lalaking binabantayan.

Nag-lock ang ilang pinto.

Nagkagulo ang mga bisita.

May umiiyak.

May gustong tumakbo.

May mga pasyenteng hindi maaaring ilipat nang basta-basta.

At doon ko naramdaman ang isang bagay na matagal ko nang hindi nararamdaman.

Hindi takot.

Kundi pamilyaridad.

Parang may pintong matagal ko nang isinara sa isip ko na biglang bumukas.

“Liza,” sabi ko.

Nakatitig lang siya sa akin.

“Bilangin mo ang patients natin.”

“P-pito.”

“Ilan ang kayang maglakad?”

“Apat.”

“Ilipat mo sila sa interior recovery room. Walang bintana roon at mas kontrolado ang access. Yung tatlong hindi makagalaw, may tig-isang nurse. Walang aalis nang mag-isa.”

“Ate Mara… sino ang nagsabi sa ‘yo?”

“Wala.”

“Pero paano mo—”

“Liza. Ngayon.”

Tumakbo siya.

Hindi ko alam kung kailan nagsimulang sumunod sa akin ang iba.

Hindi ko naman sila inutusan bilang boss.

Hindi ako supervisor.

Hindi ako permanent employee.

Pero habang lumalala ang sitwasyon, may mga taong kusang lumalapit.

“Saan namin ililipat ito?”

“Ano’ng uunahin?”

“May pasyente sa kabilang corridor!”

Isa-isa kong sinagot.

Hindi dahil alam ko ang lahat.

Kundi dahil alam kong sa gitna ng takot, ang pinakadelikadong bagay ay kapag walang taong kayang mag-isip nang malinaw.

Nakita ko si Dr. Serrano sa dulo ng hallway.

Kanina, halos hindi niya ako tinitingnan.

Ngayon, nakatitig siya sa akin.

Iba na ang tingin niya.

Hindi pa respeto.

Pero hindi na rin pagwawalang-bahala.

Lumipas ang mga oras.

Pagod na ang lahat.

May mga pasyenteng umiiyak. May pamilyang gustong lumabas. May batang nagising at natakot sa mga announcement.

Nanatili ako.

Bandang gabi, inalok kaming ilipat sa mas ligtas na bahagi ng ospital.

“Ate, sumama ka na,” sabi ni Liza.

Tumingin ako sa matandang pasyenteng nakakabit sa monitor.

“Hindi pa.”

“May papalit naman.”

“Pero ako ang kilala niya.”

Hindi na siya nakipagtalo.

Pagkaraan ng ilang minuto, may dumating na bagong mensahe.

Additional specialized personnel arriving.

Hindi ko alam kung bakit, pero nanigas ang kamay ko sa ibabaw ng chart.

Mabilis ko ring itinago iyon.

Akala ko walang nakapansin.

Mali ako.

Bandang alas-diyes ng gabi, bumukas ang elevator.

Pumasok ang ilang federal personnel kasama ang isang grupo ng mga lalaking nakauniporme.

Tahimik silang kumilos.

At sa gitna nila ay isang lalaking matangkad, seryoso ang mukha, may pilat sa gilid ng kilay.

Parang nawala ang lahat ng tunog sa paligid ko.

Kilala ko siya.

At kilala niya ako.

Lumapit si Dr. Serrano.

“Sir, sino ang in charge?”

Itinuro ng isang opisyal ang lalaking papalapit sa amin.

Hindi ko maigalaw ang mga paa ko.

Lumapit siya.

Pagdating niya sa tapat ko, huminto siya.

Tumingin siya sa aking ID.

Pagkatapos ay tumingin siya diretso sa mga mata ko.

At sa harap ng mga doktor, nurse, security at pulis na buong araw halos hindi alam ang pangalan ko…

tumuwid siya.

“Ma’am.”

Napatingin sa akin si Dr. Serrano.

“Magkakilala kayo?”

Hindi agad sumagot ang lalaki.

Pagkatapos ay tumingin siya sa doktor at sinabi ang mga salitang ilang taon kong pilit iniwan sa nakaraan:

“Dok, kung wala ang babaeng iyan, hindi sana ako nakauwi nang buhay sa pamilya ko.”

Parang biglang nawala ang hangin sa paligid namin.

Walang nagsalita.

Ako ang unang umiwas ng tingin.

“Captain Reyes,” mahina kong sabi.

Bahagya siyang ngumiti.

“Matagal na, Ma’am Villanueva.”

Narinig kong napasinghap si Liza.

Si Dr. Serrano naman ay nakatingin sa akin na parang sinusubukan niyang pagsamahin ang dalawang magkaibang tao—ang tahimik na agency nurse na ilang linggo niyang halos hindi pinapansin, at ang babaeng kinakausap ngayon ng isang decorated officer na para bang matagal na niya akong kilala.

“Ano’ng ibig niyang sabihin?” tanong ni Liza.

“Hindi mahalaga ngayon,” sagot ko.

“Mara—”

“May mga pasyente tayo.”

Hindi ko gustong pag-usapan iyon.

Dahil sa sandaling sabihin ko ang kuwento, kailangan kong balikan ang bahaging pinakamatagal kong tinakasan.

Pitong taon bago ako makarating sa St. Gabriel, bahagi ako ng isang medical response team na ipinapadala sa mga lugar na tinamaan ng sakuna at kaguluhan.

Doon ko nakilala si Captain Gabriel Reyes.

Hindi siya captain noon.

At hindi rin ako ang tahimik na babaeng nakikita nila ngayon.

Sa isang mission, nasugatan ang ilang miyembro ng kanyang unit at naipit ang aming medical team nang maraming oras.

Hindi ko ginawa ang imposible.

Ginawa ko lang ang trabaho ko.

Pinanatili naming buhay ang mga kaya naming iligtas hanggang dumating ang tulong.

Isa si Gabriel sa kanila.

Pero may isang taong hindi namin naiuwi.

Si Nico.

Nakababatang kapatid ko.

Volunteer medic din.

Iyon ang dahilan kung bakit umalis ako sa trabahong iyon.

Hindi dahil natakot ako.

Kundi dahil napagod akong marinig na tinatawag akong bayani habang ang tanging taong gusto kong mailigtas ay hindi ko nailigtas.

Kaya bumalik ako sa ordinaryong nursing.

Walang medals.

Walang kuwento.

Walang nakakakilala.

Mas tahimik.

Mas madali.

O iyon ang akala ko.

“May movement malapit sa restricted wing,” sabi ng isang agent kay Gabriel.

Nagbago agad ang mukha niya.

Bago siya umalis, tumingin siya sa akin.

“Manatili ka rito.”

Napataas ang kilay ko.

“Captain, nurse ako rito. Malamang dito talaga ako mananatili.”

Sandaling bumalik ang dating ngiti niya.

Pagkatapos ay umalis sila.

Hindi naging madali ang sumunod na oras.

Patuloy ang lockdown.

Nawala sandali ang communication sa isang bahagi ng gusali.

Sa nurses’ station, nagsimulang magtalo ang dalawang staff kung dapat bang ilipat ang critical patients.

“Stop,” sabi ko.

Napatingin sila sa akin.

“Hindi natin kailangang maging matapang. Kailangan nating maging maayos.”

Hinati namin ang mga gawain.

Ang mga kayang ilipat, inilipat sa mas ligtas na bahagi.

Ang critical patients, nanatiling may kasama.

Ang mga pamilya, binigyan ng malinaw na impormasyon para hindi kumalat ang panic.

Sa gitna ng lahat, may batang pasyente na biglang humawak sa kamay ko.

“Nurse,” nanginginig niyang sabi, “mamamatay ba tayo?”

Napahinto ako.

Napakaliit ng kamay niya.

At sa isang iglap, naalala ko si Nico.

Hindi noong huli ko siyang nakita.

Kundi noong bata pa kami sa Bulacan, naghahabulan sa ulan habang pinapagalitan kami ni Mama.

Lumuhod ako sa tabi ng bata.

“Hindi ko ipapangako ang bagay na hindi ko kontrolado,” sabi ko. “Pero ipinapangako kong hindi kita iiwan habang kailangan mo ako.”

Humigpit ang hawak niya.

At sa unang pagkakataon sa loob ng maraming taon, naunawaan ko kung bakit hindi talaga ako umalis sa trabahong ito.

Nagpalit lang ako ng lugar.

Makalipas ang halos isang oras, dumating ang balitang kontrolado na ang sitwasyon.

Walang sigawan.

Walang palakpakan.

May mga taong napaupo.

May umiyak.

May tahimik na nagdasal.

Si Liza ay sumandal sa counter at pumikit.

“Tapos na?”

“For now,” sabi ko.

Tumingin siya sa akin.

“Grabe ka talaga. Kahit ngayon, ‘for now’ pa rin?”

Napangiti ako.

“Occupational hazard.”

Napatawa siya sa gitna ng pagod.

Iyon ang unang tawa naming narinig sa loob ng maraming oras.

Hindi nagtagal, bumalik si Gabriel.

Wala na ang tensiyon sa mukha niya.

“Clear na,” sabi niya.

Tumango ako.

“Tapos na.”

“Hindi pa.”

Napatingin ako sa kanya.

Itinuro niya ang mga taong nasa paligid.

“May kailangan ka pang harapin.”

Lumingon ako.

Naroon si Liza.

Naroon si Dr. Serrano.

Naroon ang ibang nurses na dati ay halos hindi ako kinakausap.

Lahat nakatingin sa akin.

“Ayoko nito, Gabriel.”

“Alam ko.”

“Kaya nga ako umalis.”

“Alam ko rin.”

“Kung gayon, bakit mo sinabi?”

Sandali siyang natahimik.

Pagkatapos ay mahina niyang sinabi, “Dahil minsan, Mara, hindi natin kailangang maghanap ng pagkilala. Pero hindi rin natin kailangang ikahiya ang mabuting nagawa natin dahil masakit ang alaala.”

Tumama iyon sa akin nang mas malalim kaysa gusto kong aminin.

Ilang taon kong inisip na ang paglimot kay Mara na iyon ang paraan para makapagpatuloy.

Pero marahil mali ako.

Hindi ko kailangang kalimutan siya.

Kailangan ko lang patawarin siya.

Patawarin ang sarili kong hindi ko nailigtas ang lahat.

Umalis si Gabriel matapos ang ilang minuto.

Walang dramatic salute.

Walang seremonya.

Isang simpleng tango lang bago siya lumakad palayo.

Maya-maya, lumapit sa akin si Dr. Serrano.

“Mara.”

“Doc?”

Huminga siya nang malalim.

“May utang akong apology sa iyo.”

“Hindi kailangan.”

“Kailangan.”

Tahimik ako.

“Hinusgahan kita dahil temporary ka,” pagpapatuloy niya. “Noong sinabi mong may problema sa unang pasyente, hindi kita pinakinggan. At ngayong araw… ilang beses kitang nakitang gawin ang bagay na hindi ko kayang gawin.”

Umiling ako.

“Doc, huwag mong gawing tungkol sa nakaraan ko ang nangyari ngayon.”

“Ano’ng ibig mong sabihin?”

“Hindi naging tama ang observations ko dahil may dating trabaho ako. Hindi naging mahalaga si Liza dahil permanent siya. Hindi naging mas mababa ang ibang agency nurse dahil wala silang secret history.”

Hindi siya nakasagot.

Kaya ipinagpatuloy ko.

“Ang problema hindi dahil hindi ninyo alam kung sino ako noon. Ang problema, kailangan pa ninyong malaman kung sino ako noon bago ninyo isipin na baka may halaga ang sinasabi ko ngayon.”

Natahimik siya.

Iyon ang unang pagkakataong nakita kong talagang naunawaan niya.

Hindi ako naghihintay ng respeto dahil minsan akong nakagawa ng isang bagay na mahalaga.

Ang gusto ko lang ay huwag sukatin ang halaga ng tao base sa ID, posisyon, damit, o kung permanent ba siya sa payroll.

“May punto ka,” sabi niya.

Ngumiti ako.

“Good. Kasi bukas, baka ibang temporary nurse naman ang hindi ninyo pakinggan.”

Napatawa siya nang mahina.

“Fair enough.”

Pagsapit ng madaling-araw, unti-unting bumalik sa normal ang St. Gabriel.

Bumukas ang ilang corridor.

Nabawasan ang security.

Bumalik ang karaniwang tunog ng telepono, monitors at mga gulong ng stretcher.

Tinapos ko ang charts ko.

Pagkatapos ay pumunta ako sa locker room at nagpalit ng damit.

Paglabas ko, naghihintay si Liza sa hallway.

“Uuwi ka na?”

“Oo.”

“Babalik ka bukas?”

Tiningnan ko ang schedule ko.

“Hindi.”

Biglang nawala ang ngiti niya.

“Tapos na assignment ko.”

“Ate…”

“Uy. Huwag kang ganyan.”

“Akala ko kasi marami pa akong matututunan sa ‘yo.”

Lumapit ako at inayos ang nakabaluktot niyang ID lace.

“Marami ka nang alam.”

“Hindi katulad mo.”

“Liza.”

Tumingin siya sa akin.

“Alam mo kung ano ang pinakamahalagang ginawa mo kahapon?”

“Ano?”

“Natakot ka, pero hindi mo iniwan ang patients mo.”

Tahimik siya.

“Hindi mo kailangang magkaroon ng dramatic na nakaraan para maging mahusay na nurse. Kailangan mo lang tandaan kung bakit ka nandito.”

Namasa ang mga mata niya.

“Ate Mara…”

“Walang iyakan. Forty-eight hours akong halos walang matinong tulog.”

Napatawa siya habang pinupunasan ang mata.

Niyakap niya ako.

Sa una, nanigas ako.

Pagkatapos ay niyakap ko rin siya.

Paglabas ko ng ospital, sumisikat na ang araw sa Quezon City.

May jeep na dumaan.

May nagtitinda nang pandesal sa kabilang kanto.

May mga taong nagmamadaling pumasok sa trabaho.

Walang sinuman sa kanila ang nakakaalam kung ano ang nangyari sa loob ng ospital.

At gusto ko iyon.

Huminto ako sandali at tumingin pabalik sa gusali.

Pitong taon kong dinala ang pakiramdam na may bahagi sa akin na naiwan kasama ni Nico.

Akala ko para makapagpatuloy, kailangan kong talikuran ang babaeng naging ako noon.

Pero sa loob ng isang gabing nagsimula sa pagmamaliit at nagtapos sa isang simpleng salitang “Ma’am,” naunawaan ko ang bagay na matagal kong hindi makita.

Hindi pala natin kailangang burahin ang masakit na nakaraan para makapagsimula muli.

Minsan, kailangan lang nating tanggapin na ang taong nasaktan noon at ang taong nakatayo ngayon ay iisang tao.

Parehong may sugat.

Parehong may halaga.

Parehong karapat-dapat magpatuloy.

Nag-vibrate ang cellphone ko.

May mensahe mula sa unknown number.

Ma’am Villanueva, may isang provincial hospital sa Bicol na nangangailangan ng experienced temporary nurses sa susunod na buwan. Sinabi ko sa kanila na may kilala akong ayaw tawaging bayani pero hindi marunong tumalikod kapag may nangangailangan. — Gabriel

Napailing ako.

Nag-type ako ng sagot.

Hindi mo talaga kayang manahimik, Captain.

Mabilis ang reply niya.

Hindi kapag buhay ang usapan.

Natawa ako.

Tiningnan ko muli ang St. Gabriel.

Pagkatapos ay tumingin ako sa papasikat na araw.

At sa unang pagkakataon matapos ang maraming taon, nang isipin ko ang susunod kong pupuntahan, hindi ko naramdaman na tumatakbo ako palayo sa nakaraan.

Pakiramdam ko, papunta na ako sa hinaharap.

Isinuksok ko ang cellphone sa bulsa at naglakad papunta sa sakayan.

Sa likod ko, patuloy ang ospital sa trabaho nito.

May mga bagong pasyenteng darating.

May mga bagong nurse na papasok.

May mga taong mamaliitin.

May mga taong magugulat.

At marahil iyon ang aral na iniwan sa akin ng pinakamahabang shift ng buhay ko:

Hindi mo kailangang malaman ang buong kuwento ng isang tao bago mo siya tratuhin nang may respeto.

Dahil ang taong tahimik mong nilalampasan ngayon ay maaaring may pinagdaanang hindi mo kayang isipin.