Nawala ang aking mga magulang sa isang malagim na trahedya ilang araw bago ang aking pagtatapos, kaya’t akala ko ay mag-isa na lamang akong tatayo sa entablado na walang sinumang sasalubong—ngunit sa gitna ng aking kalungkutan, isang pamilyar na pares ng mga kamay ang tumakip sa aking mga mata mula sa likod habang ibinubulong ang isang boses na buong isang taon kong hinanap at hindi narinig.
Sigawan.
Hanggang sa narinig ko:
“Mikaela Santos Reyes, Bachelor of Science in Business Administration, Cum Laude.”
Tumayo ako.
Naglakad papunta sa stage.
Walang sumigaw.
May palakpak, oo.
Magalang.
Pareho sa palakpak para sa mga pangalang hindi kilala ng audience.
Inabot sa akin ng dean ang diploma holder.
“Congratulations.”
“Thank you po.”
Ngumiti ako sa camera.
Sa isip ko, nakita ko si Mama na umiiyak at si Papa na kunwaring hindi.
Pagkatapos ng ceremony, naglabasan ang lahat sa garden.
“Family picture!”
“Anak, dito!”
“Congratulations!”
Nakatayo ako sa gilid, yakap ang diploma holder ko.
May photographer na lumapit.
“Ma’am, picture po with family?”
Umiling ako.
“Solo na lang.”
Tatlong kuha.
Pagkatapos, naglakad na ako papunta sa parking area.
Binuksan ko ang phone ko.
May message si Lola.
“Proud na proud ako sa iyo. Umuwi ka nang maingat.”
Doon bumagsak ang unang luha.
“Miss!”
May sumigaw sa likod ko.
Hindi ako lumingon.
Nagpatuloy ako sa paglakad.
Pagkatapos, may mabilis na yabag.
Bago pa ako makaharap, may dalawang palad na marahang tumakip sa mga mata ko mula sa likod.
Nanigas ang buong katawan ko.
May pamilyar akong naamoy—malinis na sabon, kaunting pabango, at mint gum.
Pagkatapos, may boses na mahina kong narinig sa tabi ng tainga ko.
“Guess who, Mik?”
Nabitawan ko ang diploma holder.
Dahil iisa lang ang taong tumatawag sa akin nang ganoon.
At mahigit isang taon ko na siyang hindi nakikita.
PARTE2
Agad kong hinawakan ang mga kamay na nakatakip sa mga mata ko.
“Kuya?”
Dahan-dahang nawala ang mga palad.
Pagharap ko, parang bumalik ako sa bahay namin noong bata pa ako.
Nakatayo sa harap ko si Miguel Reyes—ang kuya kong anim na taon ang tanda sa akin, mas payat kaysa dati, medyo mahaba ang buhok, at suot ang navy blue polo na lagi niyang isinusuot kapag may importanteng okasyon.
May hawak siyang bouquet ng puting rosas at sunflower.
Ngumiti siya, pero nangingilid ang luha.
“Congratulations, Mik.”
Hindi ako nakagalaw.
Sa loob ng labing-apat na buwan, napakaraming beses kong inisip kung ano ang sasabihin ko kapag nakita ko ulit siya.
Galit ako sa kanya.
Miss ko siya.
Gusto ko siyang yakapin.
Gusto ko rin siyang sisihin.
Kaya ang lumabas lang sa bibig ko ay:
“Bakit ka nandito?”
Nawala ang ngiti niya.
“Sinulatan ako ni Lola.”
Kinuha niya mula sa bulsa ang isang puting sobre. Gusot na ang gilid, halatang ilang beses nang binasa.
Nakasulat sa harap ang pangalan niya sa sulat-kamay ni Lola Pilar.
Mahigit isang taon kaming hindi nag-usap dahil sa huling malaking away sa bahay.
Gusto ni Kuya Miguel noon na tumanggap ng engineering post sa Cebu.
Tutol si Papa.
Lumala ang sigawan nilang dalawa.
At ako, kumbinsidong kailangang may kampihan, pinili ko sina Mama at Papa.
Bago umalis si Kuya, hinabol ko siya sa gate.
“Kung kaya mong iwan tayo, huwag ka nang bumalik.”
Iyon ang huling sinabi ko sa kanya.
Tatlong buwan pagkatapos, namatay sina Mama at Papa.
Nasa remote project site si Kuya at dalawang araw bago niya nalaman ang nangyari.
Dumating siya sa huling gabi ng burol.
Nakita ko siya mula sa malayo, pero hindi ko nilapitan.
Hindi rin siya lumapit.
Sa isip ko, patunay iyon na wala talaga siyang pakialam.
Ngayon, nasa graduation ko siya.
“Basahin mo,” sabi niya.
Binuksan ko ang liham.
“Miguel,
Hindi ko alam kung hanggang kailan malakas ang katawan ko. Hindi ko rin alam kung kailan titigil sa pagpapanggap na matapang ang kapatid mo.
Graduation niya sa September 3.
Hindi ko hinihinging ayusin mo lahat sa isang araw.
Pumunta ka lang.
Kapag lumingon si Mika pagkatapos niyang kunin ang diploma at wala siyang makitang kahit isang taong pamilyar, baka paniwalaan niyang mag-isa na talaga siya.
Huwag nating hayaang mangyari iyon.
—Lola”
Hindi ko natapos nang hindi umiiyak.
“Bakit hindi ka bumalik sa akin noon?” tanong ko.
Napayuko si Kuya.
“Dahil duwag ako.”
Tahimik lang ako.
“Galit ako kay Papa. Galit din ako sa sarili ko. Noong namatay sila, iniisip ko na kung bumalik ako nang mas maaga, baka nagkaayos kami. Tapos nakita kitang nakaupo sa tabi ng kabaong ni Mama… hindi ko alam kung may karapatan pa akong lumapit.”
“Kuya, kapatid mo ako.”
“Alam ko.”
Napapikit siya.
“At iyon ang pinakamalaking pagkakamali ko. Hinayaan kong isipin mong iniwan din kita.”
Mas lalo akong umiyak.
“Akala ko ayaw mo na sa atin.”
“Hinding-hindi.”
Pagkatapos ay tumingin siya sa likod ko.
“May utos pa si Lola.”
“Ano?”
“Na sunduin ko siya.”
Napalingon ako.
Sa dulo ng pathway, may paparating na wheelchair.
Si Aling Cora ang nagtutulak.
At nakaupo roon si Lola Pilar.
Suot niya ang lumang lavender na Filipiniana blouse niya. Maayos ang buhok, may maliit na handbag sa kandungan at bouquet ng sampaguita at rosas.